Averroísmo latino : origines, thèses et réponse de Tomás de Aquino

Averroísmo latino e a relación entre razón e fe

Nesta época cobra importancia a figura de Averroes, que fai unha lectura racional e desplatonizante dos escritos aristotélicos. Con el nace o averroísmo latino, que ten a súa orixe na Facultade de Artes de París e cuxo máximo representante foi Siger de Bravante. Os averroístas latinos, laicos na súa maioría, defenden tres teses principais: as dúas primeiras son interpretacións que Averroes fai de determinados puntos escuros da filosofía aristotélica, e a terceira é a posición de Averroes respecto das relacións entre razón e fe. Estas teses son:

As tres teses do averroísmo latino

• O mundo é eterno, e esa eternidade afecta a todas as especies, incluído o ser humano. Só os individuos perecen, mentres que o resto se repite nun eterno retorno. Esta teoría está en aberta contradición coa teoloxía cristiá sobre a creación do ser humano e do mundo por Deus.

• A alma humana é mortal: segundo os averroístas, Aristóteles, ao falar da alma humana, distinguía dúas clases de entendemento: o pasivo ou paciente, que consideraba mortal, e o activo ou axente, que consideraba inmortal e superior ao entendemento pasivo. Pero os averroístas consideran que Aristóteles fala do entendemento activo como unha realidade común a todos os seres humanos e que non se refire á inmortalidade da alma individual.

• A teoría da dobre verdade: fe e razón son diferentes e autónomas, expresadas desde dúas perspectivas diversas, e poden ser incluso contraditorias. A verdade filosófica é a verdade racional expresada de forma demostrativa; Deus é algo irracional, e a fe, incomprensible. Así pois, o averroísmo latino é unha corrente intelectual que reclamaba a autonomía da razón fronte á fe.

Contexto na Universidade de París

No século XIII, a Universidade de París era o centro intelectual de Europa, e alí preocupaba enormemente o recoñecemento de Aristóteles como máxima autoridade, así como a corrente averroísta que dominaba na Facultade de Artes. Por iso, tentaron que os mestres desa Facultade recoñecesen que, ao internarse no ámbito da Metafísica, había que recoñecer a primacía da teoloxía. A maioría foron expulsados da Universidade, e Siger de Bravante sufriu cadea perpetua.

A resposta de Tomás de Aquino

Tomás de Aquino rexeitou as teses averroístas: respecto á eternidade do mundo, considera que o mundo pode ser eterno e, á vez, creado; con respecto á mortalidade da alma, considera que a alma se corresponde co entendemento inmortal do que falaba Aristóteles; e en canto á dobre verdade, considérea inadmisible.

Malia que se distancia do averroísmo nas súas teses contrarias á fe cristiá, mantivo unha actitude favorable cara ao aristotelismo, pois estaba convencido de que a filosofía aristotélica era enteiramente compatible coa fe cristiá e de que ofrecía unha interpretación moi valiosa da realidade.