A metafísica de Descartes: o eu pensante, Deus e o mundo

O eu pensante e a teoría das ideas

A dúbida metódica e universal levounos a unha realidade incuestionable: a existencia dun eu pensante, a existencia dunha alma. Descartes remata dicindo que podo dubidar da existencia do meu corpo e do mundo que me rodea, pero non podo dubidar da existencia dos meus pensamentos, das miñas ideas, da miña subxectividade. A subxectividade é o conxunto de pensamentos, ideas, representacións… que flúen no meu eu. Non temos a seguridade de que estas representacións subxectivas se correspondan con feitos do mundo exterior. O gran reto de Descartes é atopar o modo de saber que as ideas sobre o mundo non son soños nin ilusións.

Descartes clasifica as ideas nestes tipos:

• Adventicias ou adquiridas: son ideas que proveñen de fóra, da experiencia sensible, da miña percepción do mundo ou da ensinanza. Estas ideas poden resultar erróneas.
• Facticias ou artificiais: son as ideas que inventamos ou fabricamos arbitrariamente nós mesmos.
• Innatas ou naturais: son as ideas que non proceden da percepción dos obxectos exteriores nin foron construídas por nós, senón que emerxen da propia facultade de pensar.

Deus, substancia divina

Descartes considera que o eu pensante non é perfecto, pero o eu pensante posúe a idea de perfección. Así, a idea de perfección innata en nós, a idea dun ser perfecto, é a de Deus.

A demostración da existencia de Deus é moi importante na metafísica cartesiana. Deus é a realidade que permite superar a miña subxectividade. Descartes avanza máis: Deus convértese en garantía do coñecemento. En Deus existen as grandes verdades eternamente establecidas por Deus. Na súa argumentación a favor da existencia de Deus, o filósofo incorpora o antigo argumento ontolóxico de san Anselmo.

O mundo e a substancia extensa

O meu eu ten a idea clara e diferente do eu pensante e non extenso; por outro lado, posúe a idea clara e distinta extensa e non pensante. Do eu pensante non podo dubidar, do corpo si. Existe un Deus perfecto; este Deus, que me creou racional, non pode permitir que me engane cando fago un uso acertado da miña razón.

Ademais da substancia pensante, existe outro tipo de substancia finita e creada: a dos corpos, todos eles cun atributo fundamental, a extensión. A materia constitúe a terceira substancia da metafísica cartesiana. Se o eu pensante e a materia son dúas realidades ou substancias independentes, como se explica que o meu eu pensante decida bailar e o meu corpo realice esa decisión? Como se comunican entre si estas substancias? Explícao Descartes dicindo que hai un punto no noso corpo, a glándula pineal, que se encontra no medio do cerebro, e é nesta glándula onde se atopa a alma.