La narrativa et l'essai galiciens au XXIe siècle
A narrativa galega nos primeiros compases do século XXI
Na narrativa actual cabe destacar unha contracción na dinámica editorial, consecuencia de factores como o impacto xeral da actual crise económica, o auxe das traducións para galego de narrativa de calidade e a decisión das principais editoriais do país de apostar por unha política de publicación máis esixente e restritiva.
Pero o trazo máis significativo do panorama narrativo é a potente eclosión da narrativa de mulleres, caracterizada por :
- un marcado protagonismo feminino;
- o afán de autoafirmación individual e colectiva;
- o cuestionamento dos valores patriarcais e dos roles tradicionais;
- a visibilización da solidariedade feminina;
- a abordaxe das relacións entre mulleres;
- a reivindicación das figuras femininas e a presenza dun enfoque psicolóxico.
Un exemplo é Rosa Aneiros coa triloxía Ámote Leo A.
O ensaio nas últimas décadas
Este xénero foi inaugurado polo grupo Nós na Guerra Civil e retomado na posguerra polo grupo Galaxia. Na produción ensaística actual conviven o ensaio propiamente dito con outro tipo de traballos, tamén en prosa, que se asimilan a el: traballos de divulgación, libros de entrevista…
Durante as décadas dos oitenta e dos noventa conxugáronse distintos factores que produciron unha auténtica eclosión do xénero:
- a aparición ou consolidación de diversas revistas;
- a creación de coleccións específicas para o xénero ensaístico nas principais editoriais xeneralistas (Galaxia) e a creación doutras (Ir Indo);
- o traballo recompilador e investigador de diversas institucións culturais e fundacións, como a RAG e o Consello da Cultura, e a convocatoria de certames específicos;
- a galeguización de certas esferas universitarias, que permitiu a formación de novas promocións e o desenvolvemento de liñas de investigación propias sobre Galiza.
Neste marco abórdanse gran variedade de temas, entre eles:
- O ensaio económico, abordado por autores como Ramón López Suevos, Nogueira ou Fernández Leiceaga;
- O ensaio político e xurídico, como Xosé Luís Barreiro Rivas, Camilo Nogueira e Suso de Toro;
- O ensaio histórico: destacamos a Justo G. Beramendi co seu traballo De provincia a nación, no que toca o tema da división en provincias de Galicia;
- O ensaio sociolóxico e psicolóxico: Marcial Gondar;
- O ensaio cultural e artístico (e o máis galeguizado), que incorpora autores como Antón Figueroa e Antón Patiño cos seus ensaios sobre a pintura;
- O ensaio didáctico e pedagóxico: O seminario de educación para a paz de Xesús R. Jares;
- O ensaio lingüístico e sociolingüístico: Carballo Calero con Da fala e da escrita, Xesús Alonso Montero, María Pilar García e Carlos Callón;
- O ensaio teolóxico e filosófico: Xosé Chao Rego (un dos principais impulsores do cristianismo galeguista) e Antón Baamonde, A loita polas palabras;
- Ensaio antropolóxico e etnográfico: Marcial Gondar e Ramón Mariño Ferro;
- O ensaio feminista: Carme Adán e Aurora Marco;
- O ensaio científico medioambientalista: Jorge Mira;
- Biografías, memorias e conversas: entre as memorias máis representativas destacamos as de Neira Vilas e Agustín Fernández Paz.