Teoría do coñecemento, sensación e intelixencia

Orixe e teorías do coñecemento

Platón: distingue entre opinión (doxa) e ciencia (episteme):

• Coñecemento racional (episteme): obxectivo, certo, ten por obxecto as ideas, alcánzase mediante a razón.
• Coñecemento sensible (doxa): subxectivo, falible, ten por obxecto as cousas sensibles, alcánzase mediante a razón.

Aristóteles: os sentidos son a fonte última de todo coñecemento e captan realidades particulares e sensibles; a razón traballa sobre o proporcionado polos sentidos e elabora conceptos que expresan as esencias universais das cousas concretas.

Racionalismo: os sentidos non son fontes fiables de coñecemento obxectivo; a razón, por reflexión interna, pode chegar a descubrir no seu interior verdades innatas que son absolutamente seguras e innegables.

Empirismo: o límite do coñecemento é a experiencia; non existen as ideas innatas e o que non recibimos polos sentidos é incognoscible.

Kant: a sensibilidade é pasiva, limítase a recibir impresións do exterior; o entendemento é activo, produce certos conceptos como Causa ou Substancia sen derivalos da experiencia.

A sensación e o seu proceso psicofísico

Sensacións: constitúen a materia prima do coñecemento sensible, achegan información das cualidades sensibles das cousas, son fenómenos psicofísicos e orixínanse cando os órganos dos sentidos son excitados por estímulos.

Características das sensacións

• Cualitativas: cada sentido reacciona sempre da mesma forma, sexa cal sexa a natureza dos estímulos que o impresionen (lei de Müller).
• Selectivas: só os estímulos que caen dentro dos limiares inferiores e superiores poden producir sensacións; non son unha copia exacta dos estímulos.
• Factores que inflúen no resultado da sensación: contexto e expectativas, emocións do suxeito, cultura e personalidade; non representan o primeiro nivel do coñecemento.

Fases do proceso psicofísico da sensación

• Excitación: o estímulo incide sobre un receptor sensorial que o detecta.
• Condución: os receptores transducen a enerxía estimular en impulsos nerviosos e envíanos ao cerebro por medio das fibras nerviosas sensitivas; a neurona, ao recibir o impulso nervioso, segrega unha substancia neurotransmisora que transmite ese impulso á seguinte neurona (sinapse).
• Resposta: ao chegar o impulso nervioso ao cerebro, proxéctase na correspondente área cerebral que o procesa, producindo así o coñecemento dunha determinada cualidade dos obxectos correspondentes ao estímulo orixinario.

A intelixencia: funcións e desenvolvemento

Intelixencia: capacidade que permite ao ser humano adaptarse a situacións novas de xeito voluntario, así como crear, comprender e formar relacións con símbolos abstractos.

Funcións da intelixencia

• Práctica: capacidade de solucionar problemas con fins de adaptación ao medio.
• Teórica: capacidade de crear signos abstractos e establecer relacións entre eles.

Formación e desenvolvemento da intelixencia

• 1ª infancia (0-3 anos): intelixencia práctica, aprendizaxe práctica, estadio sensoriomotor, caracterizado por intereses sensoriais, motores e lingüísticos.
• 2ª infancia (3-6 anos): intuitiva, icónica, presentacional, con intereses lúdicos e concretos.
• 3ª infancia (7-12 anos): lóxico-concreta, intuitiva, de operacións concretas, con intereses abstractos.
• Adolescencia (13-18 anos): lóxico-formal, hipotético-dedutiva, de operacións formais, con intereses críticos e perfectivos.

Xuízos e razoamentos

Xuízos: operacións mentais nas que se afirma ou se nega algo dun suxeito.

• Segundo o enunciado:
  • Verdadeiro: o enunciado correspóndese coa realidade dos feitos.
  • Falso: non hai correspondencia entre o enunciado no xuízo e a realidade.
• Segundo o tipo de contido:
  • Analíticos: expresan contidos dos que a súa verdade pódese determinar sen ter que recorrer á experiencia (a priori).
  • Sintéticos: expresan contidos propios do ámbito da experiencia (a posteriori).

Razoamentos: son procesos nos que se parte de xuízos dos que se coñece a súa verdade para concluír noutro xuízo que se deriva dos anteriores.

• Dedutivos: consisten en inferir un xuízo denominado conclusión a partir doutros dos que se deriva necesariamente.
• Indutivos: consisten en chegar a unha explicación xeral dun tipo de fenómenos partindo da análise concreta dalgúns dos fenómenos do mesmo tipo.

Interpretacións da verdade e teorías

Interpretacións da verdade

• Adecuación: conformidade ou correspondencia do pensamento cos feitos.
• Evidencia: un xuízo é verdadeiro se é tan claro e distinto que non deixa lugar a dúbida.
• Coherencia: ausencia de contradición dos enunciados consigo mesmos e co sistema ao que pertencen.
• Perspectiva: darse conta da realidade desde a perspectiva vital na que estamos.

Teorías sobre o coñecemento

• Escepticismo: corrente de pensamento que pon en dúbida, ou chega a negar, a capacidade humana de obter coñecementos seguros; só podemos conseguir opinións probables.
• Realismo: correntes de pensamento que afirman que o obxecto existe independentemente da mente e determina o acto de coñecer; pode ser inxenuo, absoluto e crítico.
• Relativismo: nega a existencia de coñecementos universais absolutamente verdadeiros; dependen do punto de vista dos suxeitos; posición intermedia entre o realismo absoluto e o escepticismo; pode ser subxectivista, social e cultural.